หลังจากเสร็จสิ้นกระบวนการหมัก และได้น้ำแช่ใบครามที่กลายเป็นสี mermaid blue แล้ว aeration คือขั้นตอนต่อไป หลักการคือการให้ mermaid blue solution สัมผัสกับออกซิเจนในอากาศเพื่อจะได้กลายเป็นสี indigo blue 

เราใช้ submersible pump ในการ aeration ขั้นตอนนี้ปูนขาวจาก limestone จะถูกใส่เข้าไปในเพื่อช่วยในการตกตะกอนของเม็ดสีและเพื่อช่วยในการเก็บรักษา indigo paste 

การสกัดเม็ดสีครามในรูปของ indigo paste เป็นรูปแบบปกติสำหรับการย้อมครามในเอเซียอาคเนย์

หลัง aeration เสร็จก็จะทิ้งน้ำนี้ไว้หนึ่งคืนให้เม็ดสีค่อยๆตกตะกอน

การสกัดสีครามจากใบคราม: แช่ใบครามสดในน้ำ (Aqueous extraction) นานประมาณ 24 ชม. จะเริ่มเกิดการหมัก ใบจะคายสีครามสู่น้ำ จากน้ำใสสุดท้ายจะได้น้ำสี mermaid blue ซึ่งในขั้นตอนนี้จะยังไม่ได้สีคราม จะต้องเข้าสู่ขั้นตอนต่อไปคือ aeration

ในระหว่างการหมัก 24 ชั่วโมงนั้น จะสังเกตุเห็นการเปลี่ยนแปลงจากน้ำใสจะค่อยเห็นเป็นสีออกเขียวมรกต ที่ผิวหน้าของน้ำจะเริ่มมีฟองอากาศผุดขึ้นมา สีของฟองจากสีขาวจะค่อยๆมีสีฟ้าและค่อยๆเข้มขึ้นจนเห็นเป็นฟองสีน้ำเงิน ในขณะที่ผิวหน้าของน้ำจะเริ่มมี metallic film เกิดขึ้น ถือเป็นเรื่องที่ดีที่แสดงว่าการคายสีครามจากใบสู่น้ำดำเนินไปด้วยดี  

การทำงานกับ living plant การช่างสังเกตุเป็นสิ่งที่สำคัญและทำให้เราสนุกและตื่นเต้นที่เห็นความเปลี่ยนแปลงตาหน้าต่อตา

ช่วงกลางหรือปลายกค.ของทุกปี จะเริ่มเกี่ยวใบครามรอบแรก เป็นครามอินทรีย์ที่ปลูกโดยมีการบำรุงดินด้วยขี้วัวแห้งปีเว้นปี ใบครามสายพันธุ์นี้ indigofera suffruiticosa ใบเล็กและบาง จึงต้องปลูกต้นครามในปริมาณที่มากพอ ปัจจุบันเราพื้นที่ปลูกครามของเราประมาณ 2,000 ตรม. จากเมล็ดจนถึงฤดูเก็บเกี่ยวใช้เวลาประมาณ 4 เดือน เมื่อต้นครามแก่จัด จะให้ดอกคราม ซึ่งจะเป็นจังหวะที่พร้อมเกี่ยวใบคราม การเกี่ยวใบคราม เป็นการใช้เคียวเกี่ยวครามด้วยมือในปริมาณต่อครั้งที่มือสามารถกำกิ่งก้านของครามได้ก่อนใช้เคียวตัด

ทุกกระบวนการทำด้วยมืออย่างเอาใจใส่ ทำไปพร้อมๆกับการสังเกตุรายละเอียดความเป็นไปของหน้างานในแต่ละครั้ง แล้วใช้ประสบการณ์เพื่อพิจารณาปรับเปลี่ยนปัจจัยตัวแปรในรายละเอียดให้เหมาะสมในแต่ละสถานการณ์ เพราะเราทำงานกับสิ่งมีชีวิต ที่สภาพแวดล้อม ดิน น้ำ อากาศ ความชื้น รวมถึงแมลงต่างๆ ล้วนมีความเชื่อมและมีอิทธิพลต่อกันและกัน

"ไบไม้" คือแม่ลูกอ่อนชาวม้งคนหนึ่ง ที่มีความฝันอยากสร้างอาชีพจากการออกแบบเสื้อผ้า

ก่อนหน้านี้ เธอทำงานกับผ้าย้อมสำเร็จรูปที่หาซื้อได้ตามตลาดทั่วไป

จนกระทั่งเธอได้เข้าร่วม "Koyori Project" ซึ่งเปิดประตูสู่กระบวนการที่ลึกซึ้งกว่าเดิม — เธอเริ่มเลือกใช้ผ้าป่านที่ยังไม่ผ่านการย้อม เรียนรู้การย้อมครามธรรมชาติ และนำลวดลายบาติกม้งดั้งเดิมที่แม่ของเธอสร้างสรรค์ไว้มาผสมผสานเข้าด้วยกัน

วันนี้ หลังจากที่เธอมาฝึกย้อมครามธรรมชาติที่สตูดิโอของเราแล้ว 2 ครั้ง เธอได้เปิดใจบอกเล่าความตั้งใจที่อยากเรียนรู้การย้อมครามแบบดั้งเดิมอย่างจริงจัง — องค์ความรู้ที่ยังคงมีอยู่ในหมู่บ้านของเธอ แต่กำลังค่อยๆ จางหายไปตามกาลเวลา

สิ่งที่จุดประกายแรงบันดาลใจให้กับเรา ไม่ใช่เพียงแค่พรสวรรค์ของเธอ แต่คือความมุ่งมั่นที่อยากเรียนรู้ ความพร้อมที่จะทุ่มเท และการไม่หยุดพัฒนาตัวเอง แม้จะมีข้อจำกัดในชีวิต

สำหรับ Studio Chiangdao Blue แล้ว ไบไม้คือหนึ่งในบุคคลที่หาได้ยากในเชียงดาว — คนที่มีทักษะ มีความมุ่งมั่น และมีความฝันที่ชัดเจนสำหรับอนาคต เธอคือคนที่เราอยากสนับสนุนและส่งเสริมอย่างจริงจัง

เมื่อ 18 ปีก่อน ตอนที่ฉันอาศัยอยู่ที่ฮอกไกโด ประเทศญี่ปุ่น ฉันได้รู้จักกับคากิชิบุเป็นครั้งแรก คุณป้าชาวญี่ปุ่นที่ฉันเคารพรักท่านหนึ่งได้รับบาดเจ็บที่มือ ท่านจึงชวนให้ฉันไปพักที่บ้านในชนบทและช่วยดูแลงานบ้านต่างๆ

ที่นั่น ฉันได้ลองทาคากิชิบุลงบนผ้าไหมเป็นครั้งแรก ทั้งที่ยังแทบไม่รู้เลยว่ามันคืออะไร อีกไม่กี่เดือนต่อมา ฉันนำมันมาใช้อีกครั้งกับตะกร้าอิกกังบาริที่ทำจากกระดาษสาไทย ประสบการณ์สองครั้งนั้น ทั้งกับผ้าและกระดาษ ค่อยๆ ปลุกความสงสัยใคร่รู้ขึ้นในใจฉัน

ฉันได้พบหนังสือสองเล่มและเริ่มศึกษาเรื่องคากิชิบุอย่างจริงจัง คุณสมบัติที่น่าทึ่งของมัน ไม่ว่าจะเป็นความสามารถกันน้ำ การช่วยถนอมวัสดุ และสีที่ยิ่งได้รับแสงแดดก็ยิ่งเข้มและลึกขึ้น ทั้งหมดนี้ให้ความรู้สึกราวกับเป็นเรื่องมหัศจรรย์ และในเวลาเดียวกัน ฉันก็ได้รู้ว่าภูมิปัญญาดั้งเดิมนี้กำลังค่อยๆ เลือนหายไปพร้อมกับความต้องการที่ลดน้อยลง ความรู้สึกตื่นตาตื่นใจในวันนั้น ยังคงอยู่ในใจฉันเสมอมา

สิ่งที่เริ่มต้นขึ้นทางตอนเหนือของญี่ปุ่น ได้ค่อยๆ เดินทางมาสู่ภาคเหนือของไทย ภูมิปัญญาที่หล่อหลอมจากการใช้งานจริงในชีวิตประจำวัน และสืบทอดต่อกันมารุ่นแล้วรุ่นเล่า ไม่ควรถูกเพียงแค่จดจำเอาไว้ แต่ควรได้รับการสืบสานให้คงอยู่เป็นภูมิปัญญาที่มีชีวิตต่อไป

มากกว่า 15 ปีที่แล้วในญี่ปุ่น ฉันเริ่มหลงใหลอย่างเงียบๆ ในคุณสมบัติของ kaki tannin ทั้งความสามารถในการต้านแบคทีเรีย ป้องกันรังสี UV และคุณสมบัติกันน้ำตามธรรมชาติ

นับจากนั้นมา ฉันออกตามหาลูกพลับท้องถิ่น และใช้เวลาหลายปีในการทดลอง ล้มเหลว และเรียนรู้

จนกระทั่งปี 2025 เราจึงเริ่มนำ kakishibu ที่หมักขึ้นเองมาใช้กับงานผ้า ไม้ และกระดาษได้จริง

กางเกง fisherman pants สไตล์ workwear ตัวนี้ ย้อมด้วย kakishibu หมักธรรมชาติ ให้โทนสีส้ม-น้ำตาลอบอุ่น และผิวสัมผัส "shari" ที่กรอบเบาอย่างเป็นธรรมชาติ

เป็นอีกหนึ่งการเดินทางที่เงียบสงบ ซึ่งหยั่งรากอยู่ในธรรมชาติ เวลา และภูมิปัญญาท้องถิ่น

เมื่อ 2 ปีก่อน เราได้ร่วมงานกับช่างภาพจากกรุงเทพฯ ในงานนิทรรศการ “People of Chiangdao” ที่ Makhampom Art Space

ผลงาน textile ในครั้งนั้นได้แรงบันดาลใจมาจากดอยหลวงเชียงดาว และความทรงจำทางวัฒนธรรมของเชียงดาวในฐานะเมืองชายแดนเก่า ที่เชื่อมโยงกับชาอัสสัมและการค้าขายแลกเปลี่ยนในอดีต

ผลงาน textile tapestry ขนาดใหญ่ 3 ชิ้น ถูกสร้างขึ้นด้วยสีคราม สีน้ำตาลจาก catechu และสีชมพูจากไม้ฝาง ก่อนจะซ้อนทับด้วยลวดลาย stencil ที่เล่าเรื่องราวต่างๆของท้องถิ่น ทั้งผีเสื้อ การค้าชา และวิถีชีวิตบนภูเขา

ผลงานทั้งหมดถูกแขวนแสดงแบบเปิดใต้หลังคา gallery และสัมผัสกับแสงธรรมชาติตลอดระยะเวลา 2 ปี

สีครามและสีน้ำตาลจาก catechu ซึ่งอุดมด้วย tannin ยังคงมีความลึกและความเข้มแข็งอยู่มาก ขณะที่สีชมพูจากไม้ฝางค่อยๆซีดจางลงอย่างนุ่มนวลตามกาลเวลา เพราะไม้ฝางมีคุณสมบัติความทนทานต่อแสงอยู่ในระดับปานกลางตามธรรมชาติ

สิ่งทอเหล่านี้จึงกลายเป็นเครื่องเตือนใจอย่างเงียบๆ ว่า ความงามและความคงทนของสีธรรมชาติ ขึ้นอยู่กับการเลือกใช้สีให้เหมาะสมกับการใช้งานและสภาพแวดล้อม

เมื่อ 5 ปีก่อน เราเคยสร้างงานผ้าลินินขนาดใหญ่สำหรับหัวเตียง ด้วยเทคนิคง่ายๆของ Maki-age Shibori

ลวดลายได้แรงบันดาลใจมาจาก silhouette ของดอยหลวงเชียงดาวและรูปทรงของดวงดาว

เทคนิค shibori ที่เรียบง่าย เมื่ออยู่ร่วมกับจินตนาการที่ชัดเจน สามารถสร้างผลงานที่มีความหมายได้อย่างลึกซึ้ง

ยิ่งกระบวนการเรียบง่ายมากเท่าไร ผู้คนก็ยิ่งสามารถปล่อยใจให้เป็นอิสระกับจินตนาการได้มากขึ้น โดยไม่ถูกแบกรับด้วยความซับซ้อนของเทคนิค

ใกล้จะเสร็จสมบูรณ์แล้ว เหลือเพียงรายละเอียดเล็กน้อยก่อนเปิดรับผู้เข้าพัก

ชั้นบนเป็นห้องพักส่วนตัวพร้อมระเบียงกว้าง มองเห็นวิวดอยหลวงเชียงดาวแบบพาโนรามา ชั้นล่างเป็นพื้นที่ทำงานและใช้ชีวิต เชื่อมต่อกับห้องย้อมสี

ที่นี่คือพื้นที่สำหรับสำรวจสีธรรมชาติจากพืชและวัตถุดิบท้องถิ่น ผ่านงานผ้า กระดาษ และไม้ คากิชิบุและแทนนินจากลูกมะเกลือ ซึ่งถูกใช้สืบทอดมายาวนานในงานไม้และงานกระดาษแบบดั้งเดิม ก็เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่นี่เช่นกัน

พื้นที่เงียบสงบสำหรับสำรวจ ทดลอง และสร้างสรรค์ได้อย่างอิสระ — ไม่มีถูกหรือผิด

Studio Chiangdao Blue คือพื้นที่สร้างสรรค์อันเงียบสงบ ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้ค่อยๆกลับมาเชื่อมโยงกับตัวเองอีกครั้ง ผ่านจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์เรียบง่าย และการรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า — มือ ดวงตา เสียง กลิ่น และความรู้สึก

นอกจากการได้สัมผัสงาน handmade และความงามของสีครามธรรมชาติแล้ว ผู้มาเยือนยังสามารถเรียนรู้ภูมิปัญญางานคราฟต์ที่ค่อยๆก่อตัวขึ้นจากบทสนทนาระหว่างประเทศไทยและญี่ปุ่น

ลวดลายผ้าที่เห็นในครั้งนี้ ได้แรงบันดาลใจมาจากตัวอักษรญี่ปุ่นที่มีความหมายว่า “คราม” และอักษรล้านนาโบราณที่สื่อถึง “Chiangdao Blue” ถ่ายทอดผ่านเทคนิค stencil แบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น

ควบคู่ไปกับกระบวนการสร้างสรรค์ ยังเป็นโอกาสที่จะได้สัมผัสความเรียบง่ายสงบของวิถีชีวิตชนบท และรับพลังเงียบๆจากภูเขาและผืนป่า โดยเฉพาะดอยหลวงเชียงดาว ซึ่งถือเป็นหนึ่งใน power spots ของภาคเหนือประเทศไทย

ขณะนี้งานก่อสร้างมีความคืบหน้าไปมากกว่า 70% แล้ว และคาดว่าจะสามารถเปิดใช้งานได้ภายในสิ้นเดือนมิถุนายนนี้

พื้นที่สร้างสรรค์และพื้นที่ทำงานอันเงียบสงบ สำหรับงานผ้าและการย้อมสีธรรมชาติ ที่หยั่งรากอยู่กับวัตถุดิบท้องถิ่น กระบวนการทำงานที่ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม และแรงบันดาลใจจากภูมิปัญญางานคราฟต์ทั้งของไทยและญี่ปุ่น

นอกจากสีครามแล้ว เรายังทำงานกับ ebony berries และ kakishibu ซึ่งเป็นสีย้อมที่อุดมด้วย tannin และสามารถใช้ได้กับทั้งผ้า กระดาษ และไม้

โครงการ artist residency นี้ ได้แรงบันดาลใจมาจากประสบการณ์การเข้าร่วม artist residency เป็นเวลา 3 เดือนที่เมืองคานาซาวะ ประเทศญี่ปุ่น ในปี 2022 ผ่านโครงการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมของ UNESCO Creative Cities

กิจกรรมการเรียนรู้และการศึกษาหลายอย่างที่ Chiangdao Blue ถ่ายทอดร่วมกับเยาวชนในเชียงดาวทุกวันนี้ ก็เติบโตต่อยอดมาจากประสบการณ์ครั้งนั้นเช่นกัน

เนื้อครามเปียกที่สกัดจากต้นคราม ที่ปลูกแบบเกษตรอินทรีย์และสกัดในปริมาณไม่มากในแต่ละครั้งของการเก็บเกี่ยวใบคราม เลือกใช้วัตถุดิบที่มีคุณภาพ ในปริมาณที่เหมาะสม ทำให้ได้เนื้อครามเปียกที่มีเปอร์เซนต์ของ pigment ที่สูง เนื้อเนียนละเอียด จนสามารถใช้เป็นแม่สีสีน้ำเงินที่สกัดจากธรรมชาติ เหมาะสำหรับงานเพ้นท์บนกระดาษ เช่น water color paper ผู้ที่ทำงานเพ้นท์ ชื่นชอบงานเพ้นท์ และอยากลองใช้สีครามที่สกัดจากใบคราม สามารถติดต่อสอบถามเราได้ โดยสามารถเช็คช่องทางการติดต่อได้จาก website: www.chiangdaoblue.com

เป็นอีกหนึ่งวันที่อบอุ่นด้วยความรัก สร้างสรรค์ และเป็น true mindfulness moment ความอบอุ่นน่ารักของทั้งสองคน ทำให้หัวใจของพวกเราใน studio พลอยมีความสุขและ realize มากขึ้นถึงพลังของความรักความเอาใจใส่ซึ่งกันและกันของ Pam&Paul กิจกรรมของวันนี้เป็นของขวัญจากลูกชายและลูกสะใภ้ที่จอง workshops ให้พ่อแบะแม่ได้ใช้เวลาสนุกๆและสร้างสรรค์ร่วมกันในบรรยากาศแบบส่วนตัว

บรรยากาศสบายๆเป็นส่วนตัวและสร้างสรรค์แบบนี้สามารถมอบประสบการณ์ที่น่าประทับใจและได้ชิ้นงานที่ตัวเองเป็นผู้สร้างสรรค์ด้วยทักษะจาก Head, Hand & Heart จริงๆ

Chiangdao Blue อยากมอบประสบการณ์ที่น่าจดจำนี้ให้กับครอบครัว คู่รัก กลุ่มเพื่อน และปัจเจกชนที่อยากหาเวลาอยู่เงียบๆกับตัวเองอย่างสร้างสรรค์ 

วันที่มีแสงแดดเป็นวันที่ เหมาะต่อการย้อมด้วยน้ำย้อมจากลูกพลับหมักหรือ kakishibu (persimmon dye) ครั้งนี้เราใช้น้ำหมัก kakishibu ที่หมักไว้เมื่อ 2 ปีที่แล้ว ทดลองทากับพื้นผิวไม้ เราตั้งใจจะทาซ้ำไปเรื่อยๆ แบบไม่รีบ อาจจะ 40-50 ครั้ง แม้จนถึงตอนนี้ยังทาไปได้ไม่ถึง 20 ครั้งแต่สีก็เข้มขึ้นเรื่อยๆ น่าตื่นเต้นมาก 

จุดประสงค์ของการทอลองกับพื้นผิวไม้ในครั้งนี้ ไม่ใช่แค่คุณสมบัติในการย้อมสีเท่านั้น แต่เรายังคาดหวังในคุณสมบัติของการรักษาเนื้อไม้ การป้องกันปลวก และอยากรู้ว่าถ้าต้องทาทับซ้ำๆกันกี่สิบครั้ง จึงจะสามารถเกิดคุณสมบัติสะท้อนน้ำได้

Kakishibu dyeing เป็นหนึ่งความหลงใหลส่วนตัวตั้งแต่สมัยใช้ชีวิตอยู่ที่ญี่ปุ่น และได้เคยได้ย้อมผ้าด้วย kakishibu มาบ้าง ยิ่งศึกษายิ่งได้ลงมือทำจริงๆ ยิ่งรู้ว่าองค์ความรู้ที่ลึกซึ้งนี้วามารถเป็น life work ที่ ต้องค่อยๆใช้เวลาลงมือทำและทำความเข้าใจไปเรื่อยๆจริงๆ