มากกว่า 15 ปีที่แล้วในญี่ปุ่น ฉันเริ่มหลงใหลอย่างเงียบๆ ในคุณสมบัติของ kaki tannin ทั้งความสามารถในการต้านแบคทีเรีย ป้องกันรังสี UV และคุณสมบัติกันน้ำตามธรรมชาติ

นับจากนั้นมา ฉันออกตามหาลูกพลับท้องถิ่น และใช้เวลาหลายปีในการทดลอง ล้มเหลว และเรียนรู้

จนกระทั่งปี 2025 เราจึงเริ่มนำ kakishibu ที่หมักขึ้นเองมาใช้กับงานผ้า ไม้ และกระดาษได้จริง

กางเกง fisherman pants สไตล์ workwear ตัวนี้ ย้อมด้วย kakishibu หมักธรรมชาติ ให้โทนสีส้ม-น้ำตาลอบอุ่น และผิวสัมผัส "shari" ที่กรอบเบาอย่างเป็นธรรมชาติ

เป็นอีกหนึ่งการเดินทางที่เงียบสงบ ซึ่งหยั่งรากอยู่ในธรรมชาติ เวลา และภูมิปัญญาท้องถิ่น

เมื่อ 2 ปีก่อน เราได้ร่วมงานกับช่างภาพจากกรุงเทพฯ ในงานนิทรรศการ “People of Chiangdao” ที่ Makhampom Art Space

ผลงาน textile ในครั้งนั้นได้แรงบันดาลใจมาจากดอยหลวงเชียงดาว และความทรงจำทางวัฒนธรรมของเชียงดาวในฐานะเมืองชายแดนเก่า ที่เชื่อมโยงกับชาอัสสัมและการค้าขายแลกเปลี่ยนในอดีต

ผลงาน textile tapestry ขนาดใหญ่ 3 ชิ้น ถูกสร้างขึ้นด้วยสีคราม สีน้ำตาลจาก catechu และสีชมพูจากไม้ฝาง ก่อนจะซ้อนทับด้วยลวดลาย stencil ที่เล่าเรื่องราวต่างๆของท้องถิ่น ทั้งผีเสื้อ การค้าชา และวิถีชีวิตบนภูเขา

ผลงานทั้งหมดถูกแขวนแสดงแบบเปิดใต้หลังคา gallery และสัมผัสกับแสงธรรมชาติตลอดระยะเวลา 2 ปี

สีครามและสีน้ำตาลจาก catechu ซึ่งอุดมด้วย tannin ยังคงมีความลึกและความเข้มแข็งอยู่มาก ขณะที่สีชมพูจากไม้ฝางค่อยๆซีดจางลงอย่างนุ่มนวลตามกาลเวลา เพราะไม้ฝางมีคุณสมบัติความทนทานต่อแสงอยู่ในระดับปานกลางตามธรรมชาติ

สิ่งทอเหล่านี้จึงกลายเป็นเครื่องเตือนใจอย่างเงียบๆ ว่า ความงามและความคงทนของสีธรรมชาติ ขึ้นอยู่กับการเลือกใช้สีให้เหมาะสมกับการใช้งานและสภาพแวดล้อม

เมื่อ 5 ปีก่อน เราเคยสร้างงานผ้าลินินขนาดใหญ่สำหรับหัวเตียง ด้วยเทคนิคง่ายๆของ Maki-age Shibori

ลวดลายได้แรงบันดาลใจมาจาก silhouette ของดอยหลวงเชียงดาวและรูปทรงของดวงดาว

เทคนิค shibori ที่เรียบง่าย เมื่ออยู่ร่วมกับจินตนาการที่ชัดเจน สามารถสร้างผลงานที่มีความหมายได้อย่างลึกซึ้ง

ยิ่งกระบวนการเรียบง่ายมากเท่าไร ผู้คนก็ยิ่งสามารถปล่อยใจให้เป็นอิสระกับจินตนาการได้มากขึ้น โดยไม่ถูกแบกรับด้วยความซับซ้อนของเทคนิค

ใกล้จะเสร็จสมบูรณ์แล้ว เหลือเพียงรายละเอียดเล็กน้อยก่อนเปิดรับผู้เข้าพัก

ชั้นบนเป็นห้องพักส่วนตัวพร้อมระเบียงกว้าง มองเห็นวิวดอยหลวงเชียงดาวแบบพาโนรามา ชั้นล่างเป็นพื้นที่ทำงานและใช้ชีวิต เชื่อมต่อกับห้องย้อมสี

ที่นี่คือพื้นที่สำหรับสำรวจสีธรรมชาติจากพืชและวัตถุดิบท้องถิ่น ผ่านงานผ้า กระดาษ และไม้ คากิชิบุและแทนนินจากลูกมะเกลือ ซึ่งถูกใช้สืบทอดมายาวนานในงานไม้และงานกระดาษแบบดั้งเดิม ก็เป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการที่นี่เช่นกัน

พื้นที่เงียบสงบสำหรับสำรวจ ทดลอง และสร้างสรรค์ได้อย่างอิสระ — ไม่มีถูกหรือผิด

Studio Chiangdao Blue คือพื้นที่สร้างสรรค์อันเงียบสงบ ที่เปิดโอกาสให้ผู้คนได้ค่อยๆกลับมาเชื่อมโยงกับตัวเองอีกครั้ง ผ่านจินตนาการ ความคิดสร้างสรรค์เรียบง่าย และการรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า — มือ ดวงตา เสียง กลิ่น และความรู้สึก

นอกจากการได้สัมผัสงาน handmade และความงามของสีครามธรรมชาติแล้ว ผู้มาเยือนยังสามารถเรียนรู้ภูมิปัญญางานคราฟต์ที่ค่อยๆก่อตัวขึ้นจากบทสนทนาระหว่างประเทศไทยและญี่ปุ่น

ลวดลายผ้าที่เห็นในครั้งนี้ ได้แรงบันดาลใจมาจากตัวอักษรญี่ปุ่นที่มีความหมายว่า “คราม” และอักษรล้านนาโบราณที่สื่อถึง “Chiangdao Blue” ถ่ายทอดผ่านเทคนิค stencil แบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น

ควบคู่ไปกับกระบวนการสร้างสรรค์ ยังเป็นโอกาสที่จะได้สัมผัสความเรียบง่ายสงบของวิถีชีวิตชนบท และรับพลังเงียบๆจากภูเขาและผืนป่า โดยเฉพาะดอยหลวงเชียงดาว ซึ่งถือเป็นหนึ่งใน power spots ของภาคเหนือประเทศไทย

ขณะนี้งานก่อสร้างมีความคืบหน้าไปมากกว่า 70% แล้ว และคาดว่าจะสามารถเปิดใช้งานได้ภายในสิ้นเดือนมิถุนายนนี้

พื้นที่สร้างสรรค์และพื้นที่ทำงานอันเงียบสงบ สำหรับงานผ้าและการย้อมสีธรรมชาติ ที่หยั่งรากอยู่กับวัตถุดิบท้องถิ่น กระบวนการทำงานที่ใส่ใจต่อสิ่งแวดล้อม และแรงบันดาลใจจากภูมิปัญญางานคราฟต์ทั้งของไทยและญี่ปุ่น

นอกจากสีครามแล้ว เรายังทำงานกับ ebony berries และ kakishibu ซึ่งเป็นสีย้อมที่อุดมด้วย tannin และสามารถใช้ได้กับทั้งผ้า กระดาษ และไม้

โครงการ artist residency นี้ ได้แรงบันดาลใจมาจากประสบการณ์การเข้าร่วม artist residency เป็นเวลา 3 เดือนที่เมืองคานาซาวะ ประเทศญี่ปุ่น ในปี 2022 ผ่านโครงการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมของ UNESCO Creative Cities

กิจกรรมการเรียนรู้และการศึกษาหลายอย่างที่ Chiangdao Blue ถ่ายทอดร่วมกับเยาวชนในเชียงดาวทุกวันนี้ ก็เติบโตต่อยอดมาจากประสบการณ์ครั้งนั้นเช่นกัน

เนื้อครามเปียกที่สกัดจากต้นคราม ที่ปลูกแบบเกษตรอินทรีย์และสกัดในปริมาณไม่มากในแต่ละครั้งของการเก็บเกี่ยวใบคราม เลือกใช้วัตถุดิบที่มีคุณภาพ ในปริมาณที่เหมาะสม ทำให้ได้เนื้อครามเปียกที่มีเปอร์เซนต์ของ pigment ที่สูง เนื้อเนียนละเอียด จนสามารถใช้เป็นแม่สีสีน้ำเงินที่สกัดจากธรรมชาติ เหมาะสำหรับงานเพ้นท์บนกระดาษ เช่น water color paper ผู้ที่ทำงานเพ้นท์ ชื่นชอบงานเพ้นท์ และอยากลองใช้สีครามที่สกัดจากใบคราม สามารถติดต่อสอบถามเราได้ โดยสามารถเช็คช่องทางการติดต่อได้จาก website: www.chiangdaoblue.com

เป็นอีกหนึ่งวันที่อบอุ่นด้วยความรัก สร้างสรรค์ และเป็น true mindfulness moment ความอบอุ่นน่ารักของทั้งสองคน ทำให้หัวใจของพวกเราใน studio พลอยมีความสุขและ realize มากขึ้นถึงพลังของความรักความเอาใจใส่ซึ่งกันและกันของ Pam&Paul กิจกรรมของวันนี้เป็นของขวัญจากลูกชายและลูกสะใภ้ที่จอง workshops ให้พ่อแบะแม่ได้ใช้เวลาสนุกๆและสร้างสรรค์ร่วมกันในบรรยากาศแบบส่วนตัว

บรรยากาศสบายๆเป็นส่วนตัวและสร้างสรรค์แบบนี้สามารถมอบประสบการณ์ที่น่าประทับใจและได้ชิ้นงานที่ตัวเองเป็นผู้สร้างสรรค์ด้วยทักษะจาก Head, Hand & Heart จริงๆ

Chiangdao Blue อยากมอบประสบการณ์ที่น่าจดจำนี้ให้กับครอบครัว คู่รัก กลุ่มเพื่อน และปัจเจกชนที่อยากหาเวลาอยู่เงียบๆกับตัวเองอย่างสร้างสรรค์ 

วันที่มีแสงแดดเป็นวันที่ เหมาะต่อการย้อมด้วยน้ำย้อมจากลูกพลับหมักหรือ kakishibu (persimmon dye) ครั้งนี้เราใช้น้ำหมัก kakishibu ที่หมักไว้เมื่อ 2 ปีที่แล้ว ทดลองทากับพื้นผิวไม้ เราตั้งใจจะทาซ้ำไปเรื่อยๆ แบบไม่รีบ อาจจะ 40-50 ครั้ง แม้จนถึงตอนนี้ยังทาไปได้ไม่ถึง 20 ครั้งแต่สีก็เข้มขึ้นเรื่อยๆ น่าตื่นเต้นมาก 

จุดประสงค์ของการทอลองกับพื้นผิวไม้ในครั้งนี้ ไม่ใช่แค่คุณสมบัติในการย้อมสีเท่านั้น แต่เรายังคาดหวังในคุณสมบัติของการรักษาเนื้อไม้ การป้องกันปลวก และอยากรู้ว่าถ้าต้องทาทับซ้ำๆกันกี่สิบครั้ง จึงจะสามารถเกิดคุณสมบัติสะท้อนน้ำได้

Kakishibu dyeing เป็นหนึ่งความหลงใหลส่วนตัวตั้งแต่สมัยใช้ชีวิตอยู่ที่ญี่ปุ่น และได้เคยได้ย้อมผ้าด้วย kakishibu มาบ้าง ยิ่งศึกษายิ่งได้ลงมือทำจริงๆ ยิ่งรู้ว่าองค์ความรู้ที่ลึกซึ้งนี้วามารถเป็น life work ที่ ต้องค่อยๆใช้เวลาลงมือทำและทำความเข้าใจไปเรื่อยๆจริงๆ

ช่วงนี้ฝนตกน้อยลง และมีแดดดีระหว่างวัน "อุ๋ง" เทรนนี่ของเราจึงเริ่มเตรียมสีจากดินในพื้นที่สำหรับงานย้อม Bengara Zome　เมื่อพิจารณาตามสภาพของดิน เราจึงจะแบ่งดินที่เตรียมออกเป็น 2 ชนิด ดินผงที่ละเอียดมากจะแยกไว้สำหรับงานย้อมเทคนิค stencil ส่วนดินเนื้อละเอียดน้อยกว่าจะแยกไว้สำหรับงานย้อมแบบจุ่มย้อม

อุ๋งเป็นนักเรียนกศน.(การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย)ที่กระตือรือร้น มุ่งมั่นและอยากหาประสบการณ์ที่หลากหลาย จากวัยรุ่นที่ขี้อาย ไม่ค่อยมั่นใจตัวเอง อุ๋งได้เริ่มต้นค้นหาตัวเองผ่านการลงมือปฏิบัติในหลากหลายทักษะที่ตัวเองสนใจ และพาตัวเองเข้ามารับการอบรมในเชิง active learning ตอนนี้ อุ๋งเริ่มกล้าแสดงออก สามารถที่จะ reflect ความคิดความรู้สึกของตนเอง 

ฉันรู้สึกดีใจที่ทักษะกระบวนการเรื่องการย้อมสีธรรมชาติได้เป็นอีกหนึ่งประสบการณ์ในการค้นหาและการเติบโตในเส้นทางชีวิตของอุ๋ง กิจกรรมที่เรียบง่าย แต่ลงลึกและค่อยๆให้เวลาเป็นอีกหนึ่งปัจจัยในการบ่มเพาะตัวตนของเยาวชน น่าจะเป็นอีกหนึ่งความหมายของการผลักดันให้เชียงดาวเป็นเมืองแห่งการเรียนรู้ในลักษณะที่ยั่งยืนบนพื้นฐานของการพึ่งพาตนเอง

กิจกรรมย้อมคราม "from seed to dye" กับคณะนักเรียนจากศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเชียงดาว เป็นโครงการเน้นเสริมทักษะเชิงวิชาชีพให้ผู้เรียนได้เรียนรู้กับ local artisans ในชุมชนของตัวเอง วันนี้ผู้เรียนแต่ละคนจะได้ย้อมผ้าคนละ 2 ชิ้นคือ ผ้าbandana และผ้า scarf หลังกิจกรรมได้มีการทำ reflection และให้ผู้เรียนทำการประเมินผลการทำกิจกรรมด้วยเทคนิคง่ายๆ ไม่ต้องใช้การเขียนตอบแบบสอบถาม เป็นที่น่าดีใจที่ผู้เรียนสนุกและใช้ความคิดสร้างสรรค์บนพื้นฐานของความเข้าใจขั้นพื้นฐาน สามารถทำลวดลายออกมาได้อย่างน่าสนใจ นับเป็นเวลา 3 ชั่วโมงที่ผ่านไปรวดเร็วมาก ความคาดหวังต่อไปของเราคือ อยากให้ผู้เรียนเห็นแนวทางที่จะต่อยอดทักษะนี้ต่อไป อาจจะเริ่มจากร่วมกันทำ project เล็กๆ เช่น ทำของขวัญวันพ่อหรือวันแม่ ด้วยตนเองจากทักษะผ้าย้อมคราม เป็นต้น วันนี้ถือเป็นก้าวเล็กๆก้าวแรกที่มีความหมาย เพราะเป้าหมายหนึ่งของการถ่ายทอดองค์ความรู้คือ ให้ผู้เรียนเข้าใจและเห็นโอกาสที่จะเชื่อมโยงต่อยอดและทำในสิ่งที่จะเป็นประโยชน์ต่อชีวิตของตนเองต่อไป

Chiangdao Blue ในฐานะที่เป็นหนึ่งในศูนย์ส่งเสริมการเรียนรู้ระดับอำเภอเชียงดาวของกรมส่งเสริมการเรียนรู้ ซึ่งเป็นการศึกษานอกระบบโรงเรียน โดยนักเรียนส่วนใหญ่จะเป็นคนที่ประกอบอาชีพอยู่แล้ว คือทำงานไปด้วยและเรียนนอกระบบไปด้วยพร้อมๆกัน ในนโยบายการศึกษาใหม่ที่ยืดหยุ่นมากขึ้น และขยายโอกาสให้นักเรียนได้มาเรียนรู้ทักษะฝีมือโดยตรงกับ local artisans เพื่อให้นักเรียนได้ฝึกฝนทักษะงาน crafts ที่สามารถต่อยอดเพื่อประกอบเป็นอาชีพได้

ขอชื่นชมในนโยบายการศึกษาที่เข้าใจในสภาพสังคมและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ซึ่งกรอบการศึกษาแบบดั้งเดิมอาจไม่สามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้ทันยุคทันเหตุการณ์

เด็กและเยาวชนคืออนาคตของประเทศ การเปิดโอกาสให้พวกเขาได้มีทักษะที่หลากหลายจากการลงมือปฎิบัติและฝึกฝนด้วยตนเองจึงเหมาะสมอย่างยิ่ง

ได้สีส้มอมน้ำตาลซึ่งก็เป็นสีปกติของสีย้อมจากลูกพลับ หลังจากนั้น shift สีด้วยน้ำสนิมหมักเองจากเศษเหล็ก

พบว่า tannin ของลูกพลับ react กับน้ำสนิมได้ดีมาก ความมหัศจรรย์ของสีและคุณสมบัติของสีจากธรรมชาติน่าตื่นเต้น น่าค้นหาและน่าศึกษาถึงที่มาที่ไปของความเปลี่ยนแปลงในเชิงวิทยาศาสตร์ เมื่อทำด้วยมือ เห็นด้วยตา จมูกสัมผัสกลิ่นในงานระหว่างทำ สามารถเก็บรายละเอียด in between the process es เพื่อนำมาขยายผล ต่อยอดเพื่อหาโอกาสใหม่ๆ นอกกรอบเดิมๆ เป็นเรื่องที่ท้าทายและสนุก เรื่องราวแบบนี้ถ้าเด็กๆได้มา experience ด้วยตนเอง น่าจะได้มุมมองใหม่ๆที่บางครั้งผู้ใหญ่อาจนึกไม่ถึงก็ได้

เริ่มการหมักลูกพลับป่าของปีนี้ ซึ่งเก็บผลลูกพลับล่าช้ากว่าปีที่แล้วนิดหน่อย เพราะพายุฝนเมื่ออาทิตย์ที่แล้ว รู้สึกขอบคุณป่า ภูเขา น้ำฝนและแม่น้ำที่สร้างสรรค์ทรัพยากรธรรมชาติ ส่งเสริมให้คนได้ใช้ทักษะจากการสังเกตุ ใช้พลังแห่งสติปัญญาสั่งสมภูมิปัญญาจากรุ่นสู่รุ่น และที่สำคัญภูมิปัญญาดั้งเดิมเหล่านี้เป็นการตกผลึกของทักษะฝีมือที่อ่อนน้อมและสอดคล้องกับวิถีของธรรมชาติ จึงเป็น mission ของคนรุ่นเราๆ ที่ควรสื่อสารและสืบสานคุณค่าเหล่านี้ เพื่อส่งต่อให้คนรุ่นต่อๆไป เพราะวิถีของภูมิปัญญาดั้งเดิมของคนรุ่นก่อนคือคุณค่าแห่งอัตลักษณ์และตัวตนของพวกเรา ยิ่งความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี่พัฒนาขึ้นในระดับยิ่งสูงขึ้นเท่าไร ส่วนตัวเชื่อว่าคุณค่าเหล่านี้ยิ่งจำเป็นต้องมีควบคู่กันไป เพื่อช่วยให้คนสามารถรักษาสมดุลย์ในการใช้ชีวิตที่ดีได้อย่างที่ควรจะเป็น